Yeni Zelanda'da Ev Kirama Rehberi
Yeni Zelanda'da ev kiralamak diger cogu bati ulkesindeki gibi %95 emlakcilardan geciyor.
- Internette http://www.trademe.co.nz sitesinde evler genelde listelenmekte fakat, cogu zaman bunlar dahi emlakcilarin kendi listeleri oluyor. Ondan benim tavsiyem TradeMe'den ev bulamazsaniz eger moraliniz bozulmasin emlakcilarla gorusun.
- Her bolgedeki Emlak ofisinin "Rental List"leri bulunur . Bu Listeler o hafta markette olan evlerin ozelliklerini, cogu zaman adreslerini, istenilen kirayi, ve bazen evin fotograflarini icerir. Cogu ofis bunlari kendi web sitelerinde de yayinlar. ( RayWhite , Barfott & Thompson , ve Crockers en populerleridir, ufak bir google aramasiyla diger sirketlere de ulasabilirsini, bu emlakcilarin linklerine yukarida "Linkler" tabindan ulasabilirsiniz.) Bunun yaninda NZ Herald veya yerel gazetelerde de ilanlar cikiyor. Ordaki telefon numaralarini arayip adres sormaniz gerekebilir.
- Tavsiyemiz internetten veya rental list'ten gormus oldugunuz ve size uygun olan evi bir de gidip disardan gormek. Cogu zaman iceri girmeniz yasaktir, cunku o evde baskalari yasiyor olabilir ve onlarin rahatsiz edilmesini istemezler.
- Eger evi ve ozelliklerini begendiyseniz sonraki asama evin icini gormektir. Bunun icin Emlakcidan "appointment" almaniz gerekir veya bazen de ofise kimliginizi birakarak evin anahtarini alabilirsiniz. (Evet burda insanlar insanlara guveniyor ) Tavsiyemiz tek evle yetinmeyin en az 3-4 ev gezin.
- Hersey istenildigi gibi oldugu takdirde ise begendiginiz evlere "application" yapabilirsiniz demektir. Tabi bazen cok sevdigniz bir eve sizden once birisi basvurdugu icin o ev icin sansinizi kaybedebiliyorsunuz. Ondan elinizi cabuk tutun deriz . Application'da calistiginiz yerden tutun da, arabanizin markasina, daha once kaldiginiz yerlerdeki ev sahiplerinin detaylarina kadar bir yigin sey sorulur. Hic bir zaman tek basvuruyla yetinmeyin , cunku bazen ne kadar guzel doldurursaniz doldurun kabul edilmeyebiliyor.
Ev Kiralama Konusunda Nelere Dikkat Edilmeli ?
- Kontract..Oncelikle imzaladiginiz her kontrakti okuyunuz. Cok onemlidir bu. Yeni Zelanda'da yazilanlar mutlak kurallar olur.
- Ev kiralama iki cesit oluyor : Fixed Term Lease veya Periodic lease. Fixed Term ev kiralamada , belirttiginiz tarihe kadar (mesala 1 yil veya 6 ay) o evde otursaniz da oturmasaniz da, belirtilen kirayi odemek zorundasiniz. Kontrakti sadece ev sahibi durumu gore 3 hafta veya 48 gun onceden sizi uyararak iptal edebilir. Ev sahibi kontrakta yazilan bir seyi yapmazsa, onu yazili olarak uyarmaniz gerekiyor. Ancak sizin onu yazili olarak uyarmanizdan 10 gun sonra Housing New Zealand'a basvurma hakkiniz bulunmaktave ancak o zaman kontracti iptal etme sansiniz dogar . Ikinci cesit kiralama ise Periodic Lease Bu tarzda ise siz evden cikacaginiz tarihi en gec 3 hafta icersinde ev sahibine yazili olarak bilmeniz gerekmekte. Sonrasinda kontractini iptal oluyor ve evden cikabiliyorsunuz. Ev sahibi sizden kaynaklanmayan bir nedenle sizi cikarmak isterse de 48 gun onceden yazili bildirimde bulunmak zorunda. Ben genelde bu tarz kontrakt imzalamanizi tavsiye ederim.
- Ev kiralamada bir diger husus ise Depozito ... yani Bond. Genelde eve tasinirken 3 haftalik kirayi eve "bond" olarak vermeniz gerekiyor. Bunu bazen pazarlikla 2 veya 2,5 haftaya da indirebilirsiniz. Bu para ev sahibinde kalmiyor. O da bu ucreti Housing New Zealand'a gondermek zorunda. Tasindiktan kisa bir sure sonra Housing NZ'dan bir mektup alirsiniz bond'un odendigine dair, bu mektubu saklayiniz. Evden cikarken eger evi aldiginiz gibi full temiz ve bir parca halinde birakirsaniz "bond"unuzu full bir sekidle geri alabilirsiniz. Bond geri alma formunu evsahibiyle birlikte doldurup gonderdikten sonra genelde 2-3 is gunu icinde belirttiginiz banka hesabina "bond"unuz yatar.
- Depozito haricinde eger evi emlakcidan kiralamissaniz "letting fee" denilen bir emlakcilik ucreti vermedniz gerekmektedir. Genelde bir haftalik kira arti GST olan bu ucret geri alinamaz. Direkt sahislardan ev tutarsaniz bu ucreti vermiyorsunuz, eger sansliysaniz TradeMe veya gazetelerde direk ev sahibinden ev bulabilirsiniz.
- Cimler ve Su parasi.. Yeni Zelanda'daki evler bahceli oldugundan dolayi bir diger husus da cim kesme ve evin su parasi. Auckland harici diger sehirde sehir suyu ucretsizdir fakat Auckland'da bu cok pahali. En az elektrik kadar tutmakta. Ondan kiraya ekletmeye calisin, cunku bazen ev sahipleri su parasini direk kira icersinde soyluyorlar. 4 kisilik bir aile icin haftalik $40lik bir su kullanimi olur. Cim'e gelince, evlerin bahceli olmasinin bir dezavantaji da cim bicme meselesi. 2 hafta bir bicilmesi gerekir cimlerin bu genelde ev kontraktinda belirtilir. Normal bir bahcenin cim kesme ucreti $30 civarinda oluyor . Emlakcilar bazen bunu kiraya dahil ediyorlar ve cim bicme islerini kendileri organize ediyorlar, eger boyle bir durum yoksa dahi olmasi icin israr edebilirsiniz.
- Evin ici .. Genelde siz eve girerken butun ev ve halilar commercial cleaning, yaptirilir, buna dikkat edin. Halilarin temizligi ekstra olur genelde ve siz evden cikarken sizin de ayni sekilde evi temizletmeniz istenebilir. Bu konuda kontrakta iyi bakin. Eger temizletmezseniz onlar kendileri yaptirirlar bunu ve "bond"tan keserler. Perdeler konusunda israrci olun, cunku bazen cidden cok kotu perdeli evler oluyor. (Bu arada evler genelde beyaz esyalari ve perdeleri ve halilari ile beraber gelir) Bunlarin yeni ve temiz olmasina dikkat edin.
- Kiranin haftalik veya 2 haftalik yatmasi.. Ben her zaman haftalik kira yatirmdan yanayimdir, otomatik olarak bankanizdan ayarlanabiliyor bu. Kiralar "in advance" onceden yatiriliyor. Kalacaginiz 1 ayin kirasini o ayin basinda veriyorsunuz. haftalik kirada da o haftanin basinda. Buna dikkat edilmesi lazim. Kiralar gunu gunune yatirildigi takdirde ev sahibiyle araniz hic bozulmaz
- Evin "property manager'i .. yani evin isleriyle mesgul olan kisi.. Bu genelde emlakcilarin kendileri oluyor, yani hem evi pazarliyorlar hemde sonrasinda bir problem oldugu zaman siz onlara basvuruyorsunuz, diyorsunuz ki "Buzdolabi bozuldu" onlar onu hemen tamir ettiriyorlar,profesyoneldirler. Burda dikkat etmeniz gereken sey ev sahibi kendi "property manager" olmamali. Bu durumda adam nasil olsa kendi parasi gidecek diye bazen isleri savsaklayabilir ve istediginiz zaman tamir ettirmeyebilir. Evsahibi kiraci arasindaki o guzel muhabbeti bu ulkede cok yok ama yabancilardan ev kiralarsaniz (hintliler veya cinliler gibi )onlar daha farkli olabiliyor. Eger ev sahibi kendi "property manager" ise, bastan bunlari konusmaniz lazim.
Yeni Zelanda'da Yasam Forumunda su anda:
